$ DOLAR → Alış: 7,80 / Satış: 7,83
€ EURO → Alış: 9,23 / Satış: 9,27

Kısa Türk Tarihi (Osmanlı’ya Kadar)

Alpcan SAKAL
Alpcan SAKAL
  • 21.06.2020
  • 638 kez okundu

Türklerin ana yurdu; Hazar Denizi, Altay Dağları, Hindikuş Dağları, Kingan Dağları arasında kalan ve Orta Asya olarak ifade edilen bölgedir. Yaşadıkları bu bölgeden dış baskılar, kıtlık, salgın hastalıklar, boylar arası mücadeleler ve sert iklim koşulları gibi sebeplerden ötürü göç etmek zorunda kalan Türkler, gittikleri yerlere kendi kültürlerini ve medeniyetlerini taşımışlardır. Özellikle de Avrupa’ya doğru yapılan göçler -Kavimler Göçü- sadece Türk tarihi için değil aynı zamanda da Dünya tarihinde bir dönüm noktası olmuştur. Göç ettikleri yerlerde yeni devletler kuran Türklerden bazıları ise o bölgenin kültüründen etkilenerek Türklük kimliklerini kaybetmişlerdir.

İskitler, bilinen ilk Türk topluluğudur. Ordu-millet anlayışı, atın evcilleştirilmesi, balbalların dikilmesi gibi hususlarda Türk kültürünün ilk uygulayıcıları olmuşlardır. Öte yandan pantolon, kemer, kemer tokası ve üzengiyi dünyaya tanıtmışlardır. Ancak devlet olarak ele alacak olursak, ilk Türk devleti Asya Hunları’dır. Bu devlet en parlak dönemini Mete Han ile yaşamıştır. Çin Seddi, Asya Hunları’nın akınlarından korunmak için yapılmıştır. Üstelik Mete Han, Çin’i vergiye bağlamıştır. Onluk sistemi oluşturarak ilk düzenli Türk birliklerini ortaya koymuş ve tüm Türkleri tek bir çatı altında toplamıştır. Onun ölümü üzerine ise devlet yıkılış sürecine girmiştir. Bir kısım Çin hâkimiyetine girerken, diğer kısım ise göç etmeyi tercih etmişlerdir. Göç eden Hunlardan bir kısmı Balamir önderliğinde Avrupa’da Avrupa Hunlarının kurmuşlardır. Anadolu’ya ilk Türk akınlar da bu dönemde gerçekleşmiştir. Atilla Dönemi’nde en parlak dönemini yaşayan Avrupa Hunları, Bizans’la mücadele etmiş ve onları vergiye bağlamıştır. Ayrıca Roma üzerine de sefere çıkan Atilla, Papa’nın yalvarması üzerine geri dönmüştür. Atilla’nın ölümü ile Bizans’tan alınan yenilgiler neticesinde zayıflayan Hunlar, zaman içerisinde bölgede bulunan diğer Türk boylarına karışarak bugünkü Bulgarların ve Macarların ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bulgarlar ve Macarlar da bir Türk topluluğu idi. Bulgarlar İki kola ayrılmıştı. İtil Bulgarları Müslümanlığı seçen ilk Türk boyu olma özelliği taşırken, Tuna Bulgarları ise Hristiyanlığı benimseyerek Türk kimliğini kaybetmişlerdir. Ayrıca Macarlılar, Avrupa Hunlarını ataları olarak kabul ederler. Bundan dolayıdır ki isimleri Hungry şeklindedir. Bunların yanı sıra Avrupa’da devletleşen ve topluluk olarak yaşayan diğer Türk devletleri; İstanbul’u ilk kuşatan Türk devleti olan Avarlar, Bizans’ta ücretli asker iken Malazgirt Savaşı’nda saf değiştirerek Türklerin yanında yer alan Peçenekler, Emeviler ile mücadele edip Maveraünnehri’n Araplaşmasını engelleyen Hazarlar, bunların yanı sıra Sibirler, Kıpçaklar, Uzlar da bilinmesi gereken Türk boyları ve devletlerinden bazılarıdır.

Asya’da Hunlardan sonra ortaya çıkan İkinci büyük Türk devleti Göktürklerdir. Bumin Kağan’ın kurduğu, Mukan Kağan ile en parlak devrini yaşadığı, Tapo Kağan ile din değiştirme tartışmalarının yaşandığı Göktürkler, devlet  gücünün zayıflamasıyla Çin esaretine girmiştir. Yaklaşık elli yıl kadar süren esaretten sonra Kutluk Kağan tarafından yeniden esaretten kurtularak devlet olma olgusuna erişmişlerdir. Özellikle Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk bu dönemde karşımıza çıkmaktadır. Aynı zamanda Orhun Abideleri de bu dönemde dikilmiştir. Göktürkler, Türk adını siyasi bir anlamda kullanan ilk devlet olmakla beraber ilk Türk alfabesinde oluşturmuşlardır.

Uygurlar ise Hunların, Avarların ve Göktürkler’in himayesinde yaşamışlardı. Göktürkler’in zayıflaması ile beraber kendi devletlerini kurmuşlardır. Yerleşik hayata geçmeleri ve Bögü Kağan ile din değiştirmeleri ile Türk tarihinde ilklere neden olan Uygurlar, aynı zamanda da resim, mimari, çinicilik gibi birçok alanda da kendilerini ileriye taşımışlardır. Göktürkler gibi Uygurların da kendine ait bir alfabeleri vardı.

Abbasilerin Çinlilerle olan mücadelesinde Türkler, ortak düşmanları olan Çinlilerin Orta Asya’ya daha fazla hâkim olmaması adına Abbasilerin yanında yer almıştır. Talas Savaşı olarak bilinen bu olay sonrasında Türkler, İslam dini ile tanışma fırsatı bulmuşlardır ve Abbasilerden bu konuda etkilenmişlerdir. Zira Gök tanrı inanışı ve İslam dinini benzerlikleri de bu etkilenmeyi kuvvetlendirmiştir. Bu bağlamda kurulan ilk Müslüman Türk devleti Karahanlılardır. Saltuk Buğra Han döneminde Müslümanlıkla tanışan Türkler, Saltuk Buğra Han’ın Müslüman olması ve Abdülkerim adı resmi devlet dini olarak İslami seçmişlerdir. Öte yandan Türkçe’de resmi dil ilan edilmiştir. Her şey bir yana Türk-İslam sentezine ortaya koyan Karahanlılar, bu doğrultuda ilk medrese olan Semerkant medresesini Tabgaç Buğra Han zamanında yapılmıştır. Ayrıca ilk Türk yazılı edebi eserleri olan Kutadgu Bilig, Divanü Lügatit Türk, Atabetü’l Hakayık, ve Divan-ı Hikmet bu dönemde ortaya çıkan önemli eserlerdir.

Karahanlılar ile beraber Gazneliler de önemli işlere imza atmıştır. Gazneli Devleti’nin kurucusu olan Alp Tegin, Dünyada padişah unvanını kullanan ilk hükümdardır. Ayrıca Sultan unvanını da dünyada ilk kez kullanan Gazneli Mahmut’un Hindistan’a yönelik yaptığı 17 sefer Türk İslam dünyasının en önemli seferlerinden bir tanesidir.

Selçuklular da ise Tuğrul ve Çağrı Beyler döneminde devlet teşkilatlanmasına önem verilirken, Abbasi halifesini, Şii Büveyhoğullarının baskısından koruyarak İslam dininin siyasi koruyucuları Türklere geçmiş oldu. Nişabur Medresesi de bu dönemde yapılmıştır. Alparslan döneminde yapılan Malazgirt Savaşı ile Türk siyasi tarihinde yeni bir dönem başlamış oldu. Sultan Melikşah döneminde en geniş sınırlarına ulaşan Selçuklular, Sultan Sencer döneminde daha çok iç karışıklıklar ile mücadele etmişti ve nitekim Katvan savaşı ile zayıflayan devlet Sultan Sencer’in ölümü ile beraber Irak, Horasan, Kirman, Suriye ve Anadolu Selçukluları olarak atabeyliklere ayrılmışdır. Bunların yanı sıra Harzemşahlar ve Babürler bu dönemin ayrı ve önemli Türk devletleridir. Öte yandan Mısır’da kurulan Müslüman Türk devletlerine de göz atacak olursak, ilki Tolunoğullarıdır. Ardından Mekke ve Medine bölgesine hâkim olan ilk Türk devleti olan İhşitler, Selahattin Eyyübi önderliğinde Haçlıları Hıttin Savaşı ile yenilgiye uğratan Eyyübiler ve son olarak Tarihte ilk kez Moğolları yenen bir Türk devleti olan Memlükler ortaya çıkmaktadır.

Selçuklu hükümdarı Alp Arslan önderliğinde elde edilen Malazgirt zaferi ile Türkler; Anadolu’nun Türkleşmesi serüvenine başlamışlardır. 11. yüzyıl sonlarında ilk Türk devletleri olan Saltuklular, Mengücekliler, Danışmentliler, Artuklular, Türkiye Selçuklu Devleti gibi devletlerin kurulması ile devam etmiştir

Türkiye Selçukluları, bu zaman dilimde Anadolu’ya yavaş yavaş hâkim oluyordu. Bizanslılar yaptıkları mücadelelerde de başarısız olunca Türklerden kurtulmak ümidi ile askeri bakımdan batıdan yardım istemek zorunda kalmış ve bilindiği gibi Haçlı Seferleri olarak bildiğimiz büyük seferler düzenlenmişti. Haçlı Seferleri, Bizans için başlangıçta yararlı gözükse de aslında Bizans’a çok büyük zararlar vermişti. Çünkü 1204 yılında düzenlemiş oldukları 4. Haçlı Seferi amacından sapmış ve Bizans’ın, İstanbul’u kaybetmesine yol açmıştı.

Böylece Osmanlı Devleti’nin kuruluşu öncesinde Bizans Devleti 1204 yılında başkentini kaybetmiş ve Bizans, İstanbul dışında birisi İznik diğeri Trabzon’da olmak üzere iki devlet halinde ayrılmıştı. Bu sırada Anadolu’da Türkiye Selçukluları hâkimiyetini güçlendirmeye başlamış ve 13. yüzyılın ilk yarısında Anadolu’nun hemen hemen büyük bir kısmını hâkim olmuşlardı. Ancak Selçuklular,1243 yılında Moğollar ile yapılan Kösedağ Savaşı’nı kaybedip yıkılma sürecine girmişlerdi.

Böylesi bir dönemde Türkiye Selçukluları içerisindeki beyler, yavaş yavaş bağımsızlıklarını ilan etmeye başladılar önce Orta Anadolu’da Karaman bölgesindeki Karamanoğulları bağımsızlıklarını ilan ettiler ve tarihimizde 2.Beylikler Dönemi diye adlandırılan bir süreç başlamış olup söz konusu topraklarda ardından Çobanoğulları Candaroğulları, Germiyanoğulları, Saruhanoğulları, Aydınoğulları Menteşeoğulları, Hamitoğulları, Pervaneoğulları, Kadı Burhaneddin Beyliği kurulmuştu. Osmanlılarda bunlardan bir tanesiydi. İlk zamanlar Ertuğrul Gazi idaresinde olan ve onun ölümünden sonra yerine geçen oğlu Osman Bey döneminde hızla gelişerek Anadolu beylikleri arasında kendini hissettirdi. Osmanlılar takip ettikleri fetih politikası ile ele geçirdikleri topraklardaki insanları uyguladıkları adalet anlayışını ve dolayısıyla yöneticilerin iyi bir devlet adamı oluşu ile çok kısa zamanda diğer beylikler arasında üstünlük kurmaya başladı. Dolayısı ile 600 yıllık bir devletin temelleri de atılmış oldu.

YAZARIN SON YAZILARI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ
New post (%TITLE%) has been published on %SITENAME%