giresun üniversitesi Giresun University kerasus giresun gazete giresungazete giresun gazete giresun gazete net Giresun ışık Giresun Işık Gazete Gazete Işık gazetecilik giresun yerel haberler giresunhaber Giresun haber giresun yerel haberler giresun yerel gazete giresunsondakika giresun sondakika kazaolay sondakika giresun giresun belediyesi çotanak yeşilbeyaz giresunspor fotoğraf fotoğrafçılık piraziz bulancak dereli keşap espiye yağlıdere şebinkarahisar tirebolu alucra espiye bulancak camoluk şebinkarahisar tirebolu alucra espiye bulancak keşap
DOLAR
13,5513
EURO
15,1222
ALTIN
779,41
BIST
1.983,18
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Giresun
Çok Bulutlu
7°C
Giresun
7°C
Çok Bulutlu
Pazar Hafif Yağmurlu
7°C
Pazartesi Çok Bulutlu
9°C
Salı Çok Bulutlu
13°C
Çarşamba Çok Bulutlu
13°C

İstanbul’un İşgali ve El Konulan Gemiler

04.12.2021
0
A+
A-

30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi Antlaşması ile ülke işgal edilmiş;  Doğu Anadolu’da Ermenistan ve Kürdistan kurulmasını öngören Sevr Antlaşması’nın (10.8.1920) hazırlanmasına neden olmuştur.

Mondros Antlaşması’na imza atan Hüseyin Rauf Orbay ise şunları söylüyordu;

“Mütarekeyi imzalamak göreviyle İstanbul’dan yola çıkarken, bu günkü gibi övünç ve sevinçle döneceğimi hiç aklımdan geçirmiyordum. İmzaladığımız mütarekeyle devletimizin bağımsızlığı, saltanatımızın hukuku tümüyle kurtarılmıştır.

Sizi temin ederim ki  İstanbul’umuza bir tek düşman askeri çıkmayacaktır.

Adana eskiden olduğu gibi Osmanlı yönetiminde kalacaktır. Batum ve Kars’ta şimdilik boşaltılmayacaktır. Size tekrar diyorum ki,  İngilizler bize olağanüstü bir iyi niyet gösterdiler. O kadar ki, askerlerimizin ne kadarını terhis etmemiz gerektiğini saptamak hakkını bize bırakmışlardır.

Evet, yaptığımız mütareke umudumuzun üstündedir. Devletin bağımsızlığı, saltanatın hukuku, milletin onuru tümüyle kurtarılmıştır.”[1]

Rauf Orbay’ın bu sözlerinin daha mürekkebi kurumadan 5 Kasım 1919 itibariyle  İstanbul’daki  İtilaf askerlerinin sayısı da 50.000’e ulaşmıştı.[2]

13 Kasım 1918’de, (Mustafa Kemal’in İstanbul’a döndüğü gün) Mondros Mütarekesi’ne aykırı olarak 61 parça harp gemilik İtilaf donanması  İstanbul’a gelerek demir attı. Aynı gün Boğaz’dan 11 harp gemisi ile bir Yunan zırhlısı da girdi ve gemi sayısı 73’e çıktı, 15 Kasım 1918’e kadar  İstanbul önlerine demirleyen  İtilaf harp gemisi sayısı ise 167’ye yükseldi.[3]

Bu gemilerden  İstanbul’a 2616 İngiliz, 40 Fransız ve 470 İtalyan askeri çıktı.[4]

İşgal edilen yerleri, büyük yurtsever ve Milli mücadele sırasında İstanbul’dan Anadolu’ya silah kaçırma işinin öncülerinden rahmetli Hüsnü Himmetoğlu’ndan öğrenelim;

“İtilaf Devletleri Deniz Kuvvetlerinin 13 Kasım 1918 tarihinde karaya çıkardıkları askerleri  İstanbul’da şu yerleri işgal etmişti. Taksim Kışlasına 237  İngiliz süvarisi, Cadde-i Kebir’de Tokatlı bitişiğindeki Ayarlı Apartmanı’na 120 İngiliz piyadesi ve muhtelif sınıflar, Bursa Sokağında Fransız okuluna 250 Fransız Piyade ve topçusu, Tepebaşı Bevü Oteline 150  İngiliz piyadesi, Polonya sokaktaki Fransız okuluna 250  İngiliz piyadesi, Posta sokaktaki Fransız okuluna 250 Fransız askeri, Tulumba sokaktaki eski Hukuk mektebine 400’ yakın  İtalyan piyadesi, Asmalı Mescit Kohut birahanesine 80 kadar  İngiliz piyadesi, Merkez Rıhtım hana 100  İngiliz askeri, Kuledibi Hastanesine 60 İngiliz askeri, İtalyan Hastanesine 70 İtalyan askeri, Şişli Fransız Hastanesine 10 Fransız askeri, Karaköy Fransız Yetimhanesine 8 Fransız askeri, Mühendis mektebine 12 Fransız askeri, Bebek Darüleytam Binasına 10 Fransız askeri, Rumelikavağı Topçu kışlasına 720 İngiliz askeri, Rumelikavağı Sarıtabya kışlasına 170 İngiliz askeri, Rumelikavağı Tellitabya kışlasına 42 İngiliz askeri, Yenimahalle kışlasına 25  İngiliz askeri, Büyükdere Çayırbaşı askerlik  şubesinde Yüzbaşı Ali’nin hanesine 12 İngiliz askeri, Büyükdere Nektar Bira Fabrikasına 100 İngiliz askeri, Büyükdere Madam Hepy’nin Hastanesine 150  İngiliz askeri, Büyükdere  İtalyan Salomon’un hanesine 175  İngiliz askeri, Bebek’te Corcaki Sokağı’ndaki  İtalyan Okuluna ve Cadde-i Kebir’deki Lüksemburg sineması üzerindeki 124 nolu haneye 150 kadar  İngiliz askeri.”[5]

1918 Kasım ayı içerisinde  İngilizler, Harbiye Mektebi binasını, Askeri Mektepler Müfettişliği binası Pendik ve Maltepe’deki talimgahlarını, Süleymaniye Kışlası, Medresetü’l–kuzat binalarını Fransızlar, Ahırkapı  İnşaat Fabrikası, otomobil taburu ve Müze-i Hümayun’u işgal etmişlerdi.[6]

Amiral Calthorpe ve Amiral Robeck, Türklerin  İstanbul’dan atılmaları fikrinde oldukları ve Türk’ün  İstanbul’da bulunmasının Doğu Avrupa’nın havasını zehirlediğini açıklamışlardı.[7]

Rauf Orbay’ın sevincinin aksine, Mütareke imzalandığına göre, artık sıra Osmanlı Ordusu’ndaki askerlerin evlerine gönderilmesine gelmişti.

7 Aralık 1918 tarihinde Osmanlı Harbiye Nezareti’nin verdiği rapora göre İkinci ordudan 4707, altıncı ordudan 2,142, birinci kolordudan 5,285, 14. kolordudan 11,314, 17. kolordudan 4,805 askerlik şubelerinden 15,650 kişi olmak üzere toplam 43,903 askerin terhis edildiği açıklanmıştı. Buna ilaveten  İstanbul’da çoğunluğunu değirmende çalışanların oluşturduğu cephe gerisindeki askerlerden oluşan 34,000 kişi terhis edilmişti. Bunların dışında İstanbul’un seçkin yerli askerlerinden yaklaşık 9,000 kişi de terhis edilmişti. Hepsinin toplamı yaklaşık olarak 87,000’e ulaşmıştı.[8]

Rauf Orbay sevinedursun, Eski İngiltere Başbakanı Asquith şu değerlendirme de bulunuyordu; “Ümit edelim ki bu günler, milletler topluluğu içindeki kötülüğü temsil eden bir millet olarak Osmanlının son günleri olsun. Bu ölünün mezar taşı üzerine ne yazılırsa yazılsın, o hiçbir zaman yeniden doğmayacaktır.”[9]

Mondros Mütarekesi  ile birlikte  donanma  ve  limanlar da işgal güçleri kontrolüne girmiştir. Ayrıca savaştan  önce  130.000  tona ulaşan Osmanlı Deniz filosunda bulunan 63 geminin itilaf devletleri tarafından batırılmasıyla, deniz filosunun gücü 35.000 tona düşmüştü.[10]

İstanbul’un işgali ile birlikte, Haliç’te demirli bulunan Osmanlı savaş ve ticari gemilerine de el konularak, kullanımı yasaklanmıştı. Bu gemilerin listesi aşağıdaki tabloda verilmiştir.[11]

İngilizlerin el koyduğu bu gemileri, Lozan Anlaşması ile geriye aldık.

Kar, izleri örtmesin!

 

Mondros Mütarekesi’nden Sonra El Konulan ve Lozan Anlaşması İle İade Edilen Gemiler
Gemi  Adı                                       İnşa Tarihi            Tonajı  Sürati 
Turgutreis Zırhlısı 1891 10060 16 mil
Hamidiye Kruvazörü 1903 3805 22 mil
Mecidiye Kruvazörü 1903 3250 22 mil
Peykişevket 1906 775 22 mil
Berkisatvet 1906 775 22 mil
 Muavenet-i Milliye muhripleri 1909 616 34 mil
Nümune-i Hamiyet     Muhripleri 1909 616 34 mil
Samsun Muhripleri 1907 290 27 mil
Basra Muhripleri 1907 290 27 mil
Taşoz    Muhripleri 1907 290 27 mil
Berkiefşan Torpidobotu 1894 270 18 mil
Yunus Torpidobotu 1906 200 20 mil
Akhisar   Torpidobotları 1906 160 20 mil
Musul Torpidobotları 1906 160 20 mil
Draç   Torpidobotları 1906 160 20 mil
Sultanhisar Torpidobotları 1907 97 27 mil
Sivrihisar    Torpidobotları 1907 97 27 mil
Aydınreis Gambotları 1913 530 14 mil
Preveze Gambotları 1913 530 14 mil
Sakız  Gambotları 1913 530 14 mil
Burakreis Gambotları 1913 530 14 mil
Kemalreis    Gambotları 1913 420 14 mil
Hızır Reis Gambotları 1913 420 14 mil
İsareis Gambotları 1913 420 14 mil
Barika-i Zafer Gambotları 1908 213 12 mil
Malatya    Gambotları 1908 213 12 mil
11  No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
13 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
14 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
17 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
18 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
19 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
20 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
21 No’lu Motorgambotlar 1912 20 12 mil
Müstacip Onbaşı Denizatlısı 1908 390 12/8 mil
İntibah Mayın Gemisi 1886 616 14 mil
Nusret Mayın Gemisi 1912 365 14 mil
Selanik Mayın Gemisi 270 12 mil
Galata Yatı 1898 140 12 mil
Söğütlü Yatı 1903 110 14 mil
Ertuğrul Yatı 1903 900 21 mil
Muinizafer Korveti 1867 2400 12 mil
İclaliye Korveti 1866 2266 10 mil
Necmişevket Korveti 1867 2050 10 mil
Giresun Vapuru 1877 3000 12 mil
Reşitpaşa Vapuru   – 4426 12 mil
Tir-i Müjgan Vapuru 1883 3936 10 mil
İzmit’te      
Yavuz Muharebe Kruvazörü 1912 23000 28 mil
Zuhaf Gambotu (Yavuz’un Bordasında) 1896 650 10 mil
Kaynak: Türk İstiklal Harbi, Deniz Cephesi ve Hava Harekatı, Cilt V, Genelkurmay  Basımevi, Ankara 1964, s.199 v.d.

[1] Ali Fuat Türkgeldi, Mondros ve Mudanya Mütarekelerinin Tarihi, Ankara, 1948, s.64

[2] Zekeriya Türkmen, “İstanbul’un  İşgali ve  İşgal Dönemindeki Uygulamalar”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi,

XVIII-53, (Temmuz 2002), s.338

[3] Zekeriya Türkmen, a.g.m., s.332

[4] Mehmet Temel, İşgal Yıllarında İstanbul’un Sosyal Durumu, Ankara 1998, s. 11.

[5] Hüsnü Himmetoğlu, Kurtuluş Savaşında İstanbul ve Yardımları, C.I, İstanbul, Ülkü Matbaası, 1975, C.I, s.67 v.d.

[6] Himmetoğlu, a.g.e., s.438.

[7] Bilal Şimşir, İngiliz Belgelerinde Atatürk, I, Ankara 1973, s. XCIII- XCIV (93-94), Belge No: 107.

[8] “İstanbul  İngiliz Yüksek Komiserliği’nden  İngiliz Hükümeti’ne 8 Aralık 1918’de gönderilen telgraf”, FO, 371/3416, 202720.

[9] Yuluğ Tekin Kurat; Osmanlı İmparatorluğu’nun Paylaşılması, Ankara, 1986, s.50 v.d.

[10] Memduh Yaşa, Cumhuriyet Dönemi Türkiye Ekonomisi (1923-1978), İstanbul, 1980, s.270

[11] Türk İstiklal Harbi, Deniz Cephesi ve Hava Harekatı, Cilt V, Genelkurmay  Basımevi, Ankara 1964, s.199 v.d.

Yazarın Diğer Yazıları
Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.