$ DOLAR → Alış: 5,81 / Satış: 5,83
€ EURO → Alış: 6,54 / Satış: 6,57

BÜYÜK SELÇUKLU’NUN KURULUŞU

Alpcan SAKAL
Alpcan SAKAL
  • 18.03.2019
  • 348 kez okundu

Türkler tarih boyunca yayıldıkları coğrafyalarda farklı isimlerle anılan başka başka devletler kurmuş olsalar bile, Türklük bakımından esasında hepsi aynı ulusu ifade etmektedir. Tarihimiz içerisinde kurulmuş olan bu irili ufaklı sayısız devletlere baktığımızda ise Büyük Selçuklu Devleti hem sosyal hem de siyasi olarak dikkat çekmektedir.

Selçukluların atası olarak bilinen ‘Demir Yaylı lakaplı Dukak, Oğuz Devleti’nde askeri ve siyasi bir mevkiye sahipti. Dukak aynı zamanda Oğuzların Üç-ok kolunun Kınık boyuna mensuptu. Onun ölümü sonrası Oğuz Devleti’nde subaşı rütbesi ile oğlu Selçuk görev almaya başladı. Başarılı bir komutan olan Selçuk ile Oğuz Devleti’nin Yabgusunun arası zaman içerisinde açılmış ve Selçuk’ta kendisine bağlı birlikle Cend şehrine göç etmiştir. Bu bölgedeki kültür etkileşimi sayesinde İslam dini ile tanışmış ve bu dini kabul etmiştir. Bundan sonra Selçuk, Oğuz Devleti’nin her yıl bu bölgedeki Müslümanlardan alınan vergiyi, Kâfire haraç verilmez, diyerek engellemesi üzerine iki kuvvet arasında savaş yaşanmış ve neticesinde Selçuk’un birlikleri bu savaşı kazanarak, müstakil bir beylik kurmuşlardır. Dolayısı ile bu beylik aynı zamanda, Karahanlı, Gazneli ve Samaniler ile de komşu durumuna gelmiştir.

Selçuk Bey, bu bölgede yapmış olduğu irili ufaklı gazalar ile şöhret kazanmış ve onun bu şöhreti de Samaniler ile anlaşmasına sebep olmuştur. Bu anlaşma ile Samaniler, Nur Kasabası olarak bilenen yeri Selçuklulara vererek diğer Türk topluluklarının saldırılarına karşı onları tampon olarak kullanmak istemiştir. Öte yandan Karahanlıların, Samanilerin başkenti olan Buhara’yı zapt etmesi üzerine Selçuk Bey’den yardım istenmiştir. Bu yardım sayesinde Buhara geri alınmış ancak Karahanlıların buradan vazgeçmemesi üzerine birkaç kez daha savaşılmasına sebep olmuştur. Bu savaşlardan yeterince ganimet sahibi olan Selçuklular ise artık Samanilere verdiği desteği geri çekmiş ve neticesinde de Samanilerin kaybedip, yıkılma sürecine girmesine neden olmuştur.

Öte yandan Selçuk Bey, Cend şehrinde vefat etmiştir. Onun ölümü üzerine yerine; Mikail, Arslan, Yusuf ve Musa adındaki dört oğlundan – Mikail daha önceden ölmüştü – Arslan geçti. Samanilerin yıkılması ile Karahanlılar ve Selçuklular arasında bu bölgenin hâkimiyeti için bir mücadele başladı. Arslan, Karahanlılar’dan Ali Tegin ile ittifak yaparak Buhara’yı ele geçirmiştir. Buna karşılık ise Karahanlılar ile Gazneliler bir ittifak yapmıştır. Birleşen iki güçlü ordusuya karşı tutunamayacaklarını anlayan Arslan ve Ali Tegin geri çekilmek zorunda kalmışlardır. Gazneli Sultan Mahmut daha sonraları Arslan’ı huzuruna çağırmış ve onunla bir görüşme yapmıştır. Bu görüşmelerde Arslan’ın kendisi ve ülkesi için tehlikeli olabileceğini düşünerek, onu yakalatmış ve Kalincar Kalesi’ne hapsettirmişti. Arslan ise burada ömrünü tamamlamıştır. Onun yerine ise Selçukluların başına bir diğer kardeşi Musa geçmiştir. Bu zaman diliminde Buhara’yı tekrar zapt eden Ali Tegin, Tuğrul ve Çağrı Bey’e – daha önce ölen Mikail’in oğulları- kendilerine katılmasını teklif etti. Bu teklifin olumsuz sonuçlanması üzerine Ali Tegin, Selçuklularda iç karışıklık çıkarmak için Yusuf’u Yabgu ilan etti. Ancak Yusuf buna taraf olmayınca, öldürtüldü. Selçuklular bu olaylardan sonra önce Harezm’e ardından da Karahanlılar içindeki iş birlikçileri Ali Tegin’in ölümü üzerine Horasan’a göç ettiler. Bu bölgedeki Türkmenlerin de kendisine katılması ile güç kazanan Selçuklulara karşı;  Gazneli hükümdarı Sultan Mesud bir ordu göndermiş ve neticesinde bu savaş Selçukluların zaferi ile sonuçlanmıştır. Bu zaferden sonra ise Sultan Mesud anlaşma yoluna gitmiş ve iki taraf arasında bir anlaşma yapılmıştır. Buna göre Ferave, Dihistan ve Nesa Selçuklulara verilecek ve karşılığında da Sultan Mesud’a itaat edecek ve aralarından birini Sultan Mesud’a rehin olarak vereceklerdi. Bu zafer ve anlaşma ile Selçuklular artık meşrulaşmış ve bağımsızlık yolunda önemli bir adım atmışlardı.

Selçuklular ve Gazneliler arasında yapılan bu anlaşma çok uzun sürmemiş; Selçuklular anlaşma maddesindeki yerlerin kendilerine verilmediğini öne sürerek Gazneli Devleti’ne akınlara başlatmışlardır. Bunun üzerine Sultan Mesud yeni bir ordu ile Serahs yakınlarında Selçuklular ile savaşmış ve yine mağlup olmuştur. Bu zaferden sonra istiklallerini kazandıklarına inanan Selçuklular devlet kurmak için hazırlıklar yapmış, ülkeyi de eski Türk geleneklerine uygun olarak bölüşmüşlerdir. Buna göre Tuğrul – Nişabur’u; Çağrı – Merv’i; Musa – Serahs’ı yönetecekti. Nişabur halkıda Selçuklulara itaat edeceklerini bildirmeleri üzerine burada adına hutbe okutan Tuğrul Bey şehre girerek tahta oturdu.

Sultan Mesud tehlikenin giderek büyümesi üzerine yeniden bir ordu oluşturarak Ulya-abad bölgesinde Selçuklulara karşı tekrar hücuma ve bu defa savaşı kazanan taraf oldu.  Ardından Musa, Çağrı ve Tuğrul güçlerini birleştirip Serahs’ta tekrar savaştılar ancak sonuç değişmedi. Fakat bu Gazneliler için kesin bir zafer değildi. Selçuklular akabinde Gaznelilerin kullandığı suyollarının yerlerini değiştirip onların susuz kalmalarını ve akınlarına da devam etmeleri Gaznelileri iyice yıpratmıştı. Bu olaylar üzerine iki tarafta geçici bir barış yaparak yeniden toparlanma fırsatı buldu. Selçuklular akınlarına bir müddet sonra yeniden başladı. Neticesinde ise iki ordu arasında 22 Myıs 1040’da ilk öncü çarpışmalar başladı. Susuzluktan bitkin olan ordusunun bir kısmını 5 fersat uzaklıktaki kuyuya yollayan Sultan Mesud, savaşın seyrini tamamen değiştirdi. Çünkü verdiği bu emir ile ordusundaki düzen ve birlik bozulmuştu. Üstelik Hassa birlikleri de Selçuklu tarafına geçince yenilgi kaçınılmaz oldu.

Bu zaferden sonra toplanan Selçuklu beyleri, Tuğrul Bey’i ‘Horasan Emiri’ ilan ettiler ve zaferlerini diğer devletlere gönderdikleri fetihnameler ile duyurdular. Böylelikle de Selçuklu Devleti tarih sahnesindeki almış oldu.

YAZARIN SON YAZILARI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

YORUM YAZ